SŁOWNIK TERMINÓW PERFUMERYJNYCH
ABSOLUT
Silnie skoncentrowany materiał zapachowy otrzymywany z konkretu (lub pomady) w procesie ekstrakcji alkoholem etylowym, który następnie się odparowuje. Absoluty charakteryzują się intensywnym, bogatym profilem aromatycznym i są cenionymi składnikami kompozycji perfumeryjnych — zwłaszcza w przypadku delikatnych kwiatów, takich jak jaśmin czy tuberoza, z których nie da się pozyskać olejku metodą destylacji.
AKORD
Połączenie dwóch lub większej liczby składników zapachowych, które w wyniku wzajemnego oddziaływania tworzą nową, spójną jakość olfaktyczną. Akord może przywoływać określone wrażenie lub zapach, którego nie można przypisać pojedynczemu składnikowi.
ANIMALIC / NUTA ANIMALICZNA
Określenie opisujące ciepłe, zmysłowe, cielesne lub lekko dzikie aspekty kompozycji. Historycznie efekt ten uzyskiwano za pomocą składników pochodzenia zwierzęcego, takich jak piżmo, cywet, kastoreum czy ambra szara. Współczesne perfumiarstwo — ze względów etycznych i prawnych — wykorzystuje przede wszystkim ich syntetyczne odpowiedniki.
CYTRUSY
Rodzina składników zapachowych pozyskiwanych przede wszystkim ze skórek owoców cytrusowych, takich jak cytryna, pomarańcza, bergamotka, grejpfrut czy mandarynka — najczęściej metodą tłoczenia na zimno. Nadają kompozycjom świeżość, soczystość i lekkość, dlatego często pojawiają się w nutach głowy.
DESTYLACJA
Metoda pozyskiwania substancji aromatycznych z surowców roślinnych, wykorzystująca ich lotność. W najczęściej stosowanej destylacji z parą wodną przez materiał roślinny przepuszcza się parę, która porywa ze sobą lotne związki zapachowe. Po schłodzeniu mieszanina skrapla się, a olejek eteryczny oddziela się od wody.
DESTYLACJA MOLEKULARNA
Zaawansowana metoda oczyszczania i frakcjonowania surowców zapachowych, prowadzona w wysokiej próżni i w stosunkowo niskiej temperaturze, co chroni wrażliwe związki przed rozkładem. Pozwala usunąć niepożądane frakcje, m.in. barwniki czy zanieczyszczenia, albo wyodrębnić wybrane składniki i uzyskać materiał o określonych właściwościach.
DOJRZEWANIE / MATURACJA
Okres, przez który koncentrat zapachowy pozostawia się w spoczynku po zmieszaniu składników, aby kompozycja mogła się ustabilizować i osiągnąć zamierzony profil olfaktyczny. Czas dojrzewania zależy od receptury i zastosowanych surowców.
EAU DE COLOGNE / WODA KOLOŃSKA
Forma zapachu o stosunkowo niskim stężeniu koncentratu zapachowego, zazwyczaj około 2–5%. Woda kolońska charakteryzuje się lekkim, świeżym profilem i krótszą trwałością niż bardziej skoncentrowane formy perfum.
EAU DE PARFUM / WODA PERFUMOWANA
Forma zapachu zawierająca zazwyczaj około 10–20% koncentratu zapachowego. Wyższe niż w wodzie toaletowej stężenie zapewnia zwykle większą intensywność i dłuższy czas utrzymywania się kompozycji na skórze.
EAU DE TOILETTE / WODA TOALETOWA
Forma zapachu zawierająca zazwyczaj około 5–10% koncentratu zapachowego. W porównaniu z wodą perfumowaną jest zwykle lżejsza i bardziej transparentna.
EKSTRAKT
Skoncentrowany materiał aromatyczny otrzymywany z surowca naturalnego — np. kwiatów, żywic czy przypraw — za pomocą rozpuszczalnika, który wydobywa jego charakterystyczny profil zapachowy. Słowem „ekstrakt” określa się także najbardziej skoncentrowaną formę perfum (fr. extrait de parfum) — zob. PARFUM / PERFUMY.
FOUGÈRE
Rodzina olfaktyczna, której nazwa pochodzi od francuskiego słowa oznaczającego „paproć”. Same paprocie są niemal bezwonne, dlatego nazwa oddaje raczej wyobrażenie o zapachu zielonego, leśnego runa. Klasyczne kompozycje fougère łączą zazwyczaj lawendę, mech dębowy, kumarynę, cytrusy (zwłaszcza bergamotkę) i nuty drzewne. Rodzina ta, historycznie kojarzona przede wszystkim z perfumami męskimi, współcześnie coraz częściej pojawia się także w kompozycjach uniseks.
HEADSPACE
Technika umożliwiająca analizę i odtworzenie zapachu występującego w naturze. Specjalne urządzenie wychwytuje lotne cząsteczki zapachowe z otoczenia rośliny, kwiatu lub innego obiektu. Zebrany materiał analizuje się następnie (najczęściej metodą chromatografii gazowej), co pozwala stworzyć olfaktyczną rekonstrukcję zapachu — często przy wykorzystaniu składników syntetycznych.
HESPERYDYCZNY
Określenie odnoszące się do aromatycznych składników pochodzących z owoców cytrusowych. Nazwa nawiązuje do mitologicznego ogrodu Hesperyd, w którym rosły złote jabłka. W perfumiarstwie nuty hesperydyczne kojarzone są przede wszystkim ze świeżością, soczystością i charakterystyczną cytrusową energią.
KONKRET
Stały, woskowaty materiał zapachowy powstający w wyniku ekstrakcji surowców roślinnych za pomocą lotnych rozpuszczalników. Konkrety zawierają zarówno substancje zapachowe, jak i inne naturalne składniki materiału roślinnego, przede wszystkim woski. Dalsza obróbka alkoholem pozwala oddzielić woski i uzyskać z konkretu absolut.
MACERACJA
Tradycyjna metoda pozyskiwania substancji aromatycznych z surowców roślinnych, nazywana też enfleurage na gorąco. Polegała na zanurzaniu kwiatów w podgrzanym tłuszczu, który absorbował ich aromat; uzyskaną w ten sposób pomadę przetwarzano następnie alkoholem na absolut. Dziś metodę tę w dużej mierze zastąpiła ekstrakcja lotnymi rozpuszczalnikami. W produkcji perfum maceracją nazywa się także etap, w którym koncentrat zapachowy po połączeniu z alkoholem pozostawia się na pewien czas, aby zapach się ustabilizował — zob. DOJRZEWANIE / MATURACJA.
NATURALNY
Określenie odnoszące się do składnika pozyskanego bezpośrednio z surowca naturalnego — rośliny, owocu, drewna czy żywicy — za pomocą procesów fizycznych, takich jak destylacja, tłoczenie czy ekstrakcja. Współczesne perfumiarstwo łączy składniki naturalne i syntetyczne, wykorzystując zalety obu grup.
NUTY BAZY
Najmniej lotne składniki kompozycji, które pozostają na skórze najdłużej. Stanowią fundament zapachu i stają się szczególnie wyraźne w końcowej fazie jego rozwoju, określanej jako dry down. Do często wykorzystywanych nut bazy należą m.in. nuty drzewne, piżmo, ambra, wanilia i paczula.
NUTY GŁOWY
Najbardziej lotne składniki kompozycji, wyczuwalne tuż po nałożeniu zapachu. Odpowiadają za pierwsze wrażenie i zazwyczaj szybko ustępują miejsca nutom serca. Do często wykorzystywanych nut głowy należą cytrusy, lekkie aromaty ziołowe i świeże akordy.
NUTY SERCA
Środkowa warstwa kompozycji, która rozwija się, gdy wybrzmią nuty głowy. To właśnie nuty serca w dużej mierze definiują charakter zapachu i pozostają wyczuwalne przez znaczną część czasu, w jakim utrzymuje się on na skórze. Często obejmują składniki kwiatowe, owocowe, korzenne lub aromatyczne.
OLFAKTYCZNY
Odnoszący się do zmysłu węchu oraz sposobu postrzegania i opisywania zapachów. Profil olfaktyczny określa charakter danej kompozycji i jej dominujące wrażenia zapachowe.
OLEJKI ETERYCZNE
Naturalne, skoncentrowane mieszaniny lotnych substancji aromatycznych pozyskiwane z roślin — przede wszystkim metodą destylacji z parą wodną, a w przypadku owoców cytrusowych przez tłoczenie skórek na zimno. Olejki eteryczne mogą pochodzić z kwiatów, liści, owoców, skórek, nasion, korzeni czy drewna.
PARFUM / PERFUMY
Najbardziej skoncentrowana z tradycyjnych form zapachu, nazywana też extrait de parfum, zawierająca zazwyczaj około 20–30% koncentratu zapachowego (niekiedy więcej). Wyższe stężenie wpływa na intensywność i trwałość kompozycji, choć ostateczny efekt zależy również od użytych surowców i konstrukcji formuły. W języku potocznym słowem „perfumy” określa się często każdy rodzaj zapachu, niezależnie od jego stężenia.
REZYNOD
Gęsty, aromatyczny materiał otrzymywany z żywic, balsamów i gumożywic roślinnych — takich jak benzoes, labdanum, mirra czy olibanum — w procesie ekstrakcji rozpuszczalnikiem. Rezynody charakteryzują się intensywnym, ciepłym profilem zapachowym, a dzięki niskiej lotności pełnią w kompozycjach także funkcję utrwalaczy.
RODZINY OLFAKTYCZNE
System klasyfikowania kompozycji perfumeryjnych według ich dominującego charakteru i zastosowanych składników. Do najczęściej wyróżnianych rodzin należą m.in. cytrusowa, kwiatowa, aromatyczna, szyprowa, fougère, ambrowa (dawniej nazywana orientalną), gourmand, skórzana i drzewna.
SILLAGE / ŚLAD ZAPACHOWY
Francuskie słowo oznaczające „ślad” lub „kilwater”. W perfumiarstwie określa się nim zapachową smugę, którą osoba nosząca perfumy zostawia za sobą w powietrzu, np. gdy przechodzi obok. Sillage bywa utożsamiany z projekcją, jednak projekcja opisuje raczej to, jak daleko zapach roztacza się wokół skóry, a sillage — ślad, który pozostaje po nim w przestrzeni. Oba pojęcia dotyczą tego, jak zapach odbiera otoczenie, a nie tego, jak długo utrzymuje się on na skórze.
SYNTETYCZNY
Składnik otrzymywany w procesie syntezy chemicznej. Materiały syntetyczne są integralną częścią współczesnego perfumiarstwa — pozwalają tworzyć nowe efekty olfaktyczne, odtwarzać zapachy surowców naturalnych, a także zastępować składniki, których pozyskiwanie z natury jest ograniczone, kosztowne, trudne do pogodzenia z zasadami zrównoważonego rozwoju lub wręcz niemożliwe (jak w przypadku konwalii).
SZYPR
Rodzina olfaktyczna oparta na charakterystycznym połączeniu świeżej bergamotki z mchem dębowym, labdanum i paczulą. Klasyczne kompozycje szyprowe wyróżniają się wyraźnym kontrastem między świeżym otwarciem a głęboką, ziemistą bazą. Nazwa pochodzi od francuskiej nazwy Cypru (Chypre), a spopularyzowały ją perfumy Chypre marki Coty z 1917 roku.